Kemik Yoğunluğu

Kemik Yoğunluğu Hakkında Bilinmesi Gerekenler;

1) Kemik yoğunluğu ölçümü nedir ?
2)
Kemik yoğunluğu ölçümü nasıl yapılır ?
3)
Kemik yoğunluğu ölçümü neden yapılır ?
4)
Kemik yoğunluğu ölçümü kimlere yapılır ?
5)
Kemik yoğunluğu ölçümü kimlere yapılmaz ?
6)
Herhangi bir hazırlık gerekir mi ?
7)
İnceleme sırasında neler olacak ?
8)
İncelemeden sonra ne yapmam gerekir ?
9)
Kemik yoğunluğu ölçümü ne sıklıkta yapılmalıdır ?

 

1) Kemik yoğunluğu ölçümü nedir ?               

Her gün kas iskelet sistemi yaralanmaları ve kemik kırıklarını değerlendirmek ve göstermek için röntgen ışınları kullanılır. Bununla birlikte kemiğin yoğunluğunu değerlendirmek için standart röntgen ışınları en iyi yöntem değildir. Osteoporoz özellikle belli bir yaş grubunda sağlığı tehdit eden önemli bir sorundur ve kemiğin yoğunluğunu bilmek istenmeyen sonuçlardan kaçınmanın ve tedbir almanın en iyi yoludur. Bu amaçla çift enerjili röntgen tekniği ya da x ışını absorbsiyometri diye adlandırılan bir teknik kullanılır.

Kemik dansitometri bugün kemik mineral yoğunluğunu değerlendirmede artık standart bir yöntemdir. DEXA ya da diğer adıyla kemik yoğunluğu ölçümü kemik kaybını ölçmede çabuk ve ağrısız olmanın avantajlarını da taşır.  Ölçümde sıklıkla kalça ve bel kemiğinin alt bölümü kullanılır. El bileği, parmaklar ve topuktan ölçüm yapan daha küçük taşınabilir cihazlar yanısıra röntgen ışını yerine ultrason dalgalarını kullanan daha sınırlı cihazlar da vardır.

Kemik yoğunluğu yaş, cinsiyet ve vücut ağırlığına göre değişir ve bu gruplardaki normal değerler ile kıyaslanır. Değerlendirme radyologlar tarafından yapılır.  Bu işlem sırasında çok az miktarda radyasyon kullanılır.

2) Kemik yoğunluğu ölçümü nasıl yapılır ?  

Kemik yoğunluğu ölçüm cihazları hastanın üzerinde yattığı bir masa, üstte X ışını kaynağı, masanın altında ölçümü yapan dedektör ve dedektörden gelen bilgiyi işleyen bir bilgisayar sisteminden oluşmuştur. Tüpten çıkan X ışını ile dedektörün ölçtüğü X ışını arasındaki farktan, ölçüm yapılan kemiğe ait kalsiyum miktarı - kemik yoğunluğu - hesaplanır.
 
Kemik yoğunluğu ölçümünde değişik yöntemler olmasına rağmen, 1997 yılında en iyi yöntemin çift enerji X-ışın absorbsiyometri (DEXA) olduğu bildirilmiştir. Bu sistemde fan-beam şeklinde çift enerji veren röntgen tüpü ve karşısında iki boyutlu görüntülemeyi sağlayan multidedektör sistemi vadır. Bu sistemde hastanın aldığı doz minimumdur, lomber ölçümde 2 mrem'i geçmez. Sonomed’de DEXA sistemi ile ölçüm yapan Osteocore 3 kemik yoğunluğu cihazı kullanılmaktadır.
 
Hasta masa üzerinde hareketsiz yatar, herhangi bir ağrı duyulmaz, damar içi ilaç verilmez, işlem dakikalar içinde biter, uzun sürmez.

İncelemenin yapılacağı ve çok az miktarda X ışını yayan masaya uzanmanız istenir. Herhangi bir enjeksiyon yapılmaz ve inceleme ağrısızdır. Hamilelik durumu ya da kuşkusu mutlaka önceden bildirilmelidir.  İnceleme türüne göre değişmekle birlikte en fazla 20 dakika sürer.

Kemik dansitometri aleti çok düşük dozda bir röntgen ışını yollar, bunu iki ayrı enerji paketi halinde gönderir. Bir paket başlıca yumuşak dokular diğer paketse kemikler tarafından soğrulur. Yumuşak dokudaki miktar toplam miktardan çıkarıldığı zaman geriye kalan hastanın kemik mineral yoğunluğudur.
Bütün cihazlar özel bir bilgisayar yazılımına sahip olup doğru tanıya hizmet eder. Kullanılan radyasyon miktarı bir akciğer filminin onda biri gibi aşırı derecede küçüktür.

3) Kemik yoğunluğu ölçümü neden yapılır ?
 
Kadınlarda, 40 yaşından sonra kemik kütlesinde kayıp başlamaktadır, bu durum menapoz ile hızlanmaktadır. Kadınlarda menapozun ilk on yılı içinde kemik kütlesinin ort % 15 ; erkeklerde ise tüm yaşam boyunca % 20 - 30 kaybolmaktadır. Kemik kütlesinindeki kayıp oranı arttıkca, kırık riski artmaktadır. Kemik yoğunluğu ölçümü ile hem osteoporoz ve kırık riski hesaplanabilmekte hem de tedavi sonrası takip yapılabilmektedir.

Kemik dansitometri sıklıkla menapozdan sonra kadınları en çok etkileyen olaylardan biri olan osteoporozun tanısında kullanılır. Elbette bu durum erkeklerde de olabilir. Osteoporoz kemiklerin kalsiyum içeriğinin büyük ölçüde kaybı ve buna bağlı incelmesiyle kırık riskinin artmasıdır. Eğek kemik yoğunluğunuz düşük çıkarsa, siz ve doktorunuz kırık oluşmadan önce nasıl bir tedbir almanız ya da tedavi görmeniz konusunda planlamada bulunacaksınız. Kemik dansitometri kemik kaybına neden olan diğer olayların gösterilmesi yanı sıra uygulanan tedavinizin etkinliğinin değerlendirilmesinde de kullanılır. Eğer aşağıdaki durumlardan biri söz konusuysa kemik yoğunluğu ölçümü yaptırmanızı özellikle öneririz:
Menopoz sonrası evredeyseniz ve hormon (östrojen) kullanmıyorsanız
Sigara içiyorsanız ya da kalça kırığı gibi kişisel ya da ailesel bir öykünüz varsa
Eğer zayıf ve uzun boylu bir menapoz sonrası kadınsanız
Kemik kaybı ile birlikte seyreden hastalıkları olan bir erkekseniz
Örneğin kortikosteroidler (Prednisone), Dilantin ve Barbituratlar gibi sara nöbetleri ile ilgili ilaçlar, yüksek dozda tiroid hormon ilaçları gibi kemik erimesine neden olan ilaçlar kullanıyorsanız

Tip 1 (juvenil ya da insulin bağımlı) şeker hastaları, karaciğer ve böbrek hastaları ya da osteoporoz aile öyküsü olanlar
İdrar incelemelerinde aşırı kollajen artışları gösteren ve yüksek dozda kemik içeriği değişimine uğrayanlar
Hipertiroidizm gibi tiroid hastalığı olanlar
Hafif bir travmadan sonra kırık gelişenler
Omurgalarında kırık olan ya da osteoporozun diğer bulgularını taşıyanlar

4) Kemik yoğunluğu ölçümü kimlere yapılır ?
          

Premenapoz döneminde osteoporoz açısından yüksek risk taşıyan kadınlara
Cerrahi olarak menapoza giren (her iki yumurtalığı alınan) kadınlara
Postmenapoz risk faktörlerini taşıyan (aşağıdaki 2 veya 3 risk faktörünü taşıyan) kadınlara
Ailede osteoporoz öyküsü bulunması
160 cm den kısa boy ve 50 kg. dan düşük ağırlık
Yılda 2.5 cm. den fazla boy kısalması
65 yaştan büyük olma
Kalsiyumdan fakir beslenme
Erişkin yaşta küçük darbe veya travmalarda kırık oluşması
Röntgen filminde kemik yoğunluğunda azalmaya (osteopeniye) rastlanması
Alkol, sigara, kahve tüketiminin aşırı olması
Östrojen tedavisine kontrendikasyon olması
Aşağıdaki risk faktörlerinden bir veya daha fazlasını taşıyan erkeklere ;
Testeron seviyesinin düşük olması
Küçük darbe veya travmalarda kırık oluşması

Aşırı alkol alımı
Röntgen filminde kemik yoğunluğunda azalmaya (osteopeniye) rastlanması
Aşağıdaki patolojik durumların görüldüğü kadın veya erkeklere ;
1 aydan uzun süren hareketsizlik (immobilizasyon)
Kalsiyum tutulumunun bozulması
5 yıldan uzun romatoid artrit ve ankilozan spondilit
Kortizon veya metotreksat tedavisine başlarken ve tedavi sırasında yılda bir kez
Fosfat bağlayan heparin ve antiasit gibi ilaçların uzun süreli kullanımı
Nefropatiler
Osteomalazi
Hiperparatiroidi
10 yıldan uzun süren tiroid replasman tedavisi
Osteoproz tedavisinin takibinde
İnsüline bağlı diabet
 
5) Kemik yoğunluğu ölçümü kimlere yapılmaz ?

Hamilelere
İnceleme tarihinden 2 - 6 gün önce ağız veya damar içi yolla kontrast madde kullanmış olanlara
Hareketsiz yatamayanlara
İleri derecede omurga deformasyonu olanlara yapılamaz

6) Herhangi bir hazırlık gerekir mi ?

Hayır. Kemik yoğunluğu ölçümü için bir hazırlık gerekmez.

İnceleme gününde normal yemek yiyebilirsiniz. Ancak 24 saat önceden kalsiyum içeren yiyecekler almamaya çalışın. Metal düğme, fermuar gibi kısımlar içermeyen hafif ve rahat giysiler giymeye çalışın. Eğer yakın zamanda (son 1 hafta içinde) baryumlu inceleme, radyoizotop tarama ya da bilgisayarlı tomografide kontrast kullanımı gibi bir uygulama yapıldıysa bunu doktorunuza bildiriniz.  Bu durumda kemik dansitometri incelemesi için 10 ya da 14 gün beklemeniz istenebilir. Eğer hamile iseniz ya da hamile olma olasılığınız varsa doktorunuza ya da ilgili teknisyene lütfen bildiriniz.

7) İnceleme sırasında neler olacak ?
Kemik dansitometri testi yaklaşık 10 ile 30 dakika arasında sürer. Bu süre kullanılan cihazın gücüne ve vucudunuzun incelenecek bölümlerine bağlıdır. Sizden soyunmanız ve bir hasta önlüğü giymeniz istenecektir. Daha sonra röntgen ışını gönderen bir masaya uzanacaksınız, üstünüzde de bir görüntüleme cihazı olacaktır.
Doktorlar çoğu kez osteoporoza bağlı kırıkların daha sık olduğu omurga ve kalçanızdaki kemik kaybını saptamaya çalışacaklardır. Alt omurganız ve kalça kemiğinizin düzleştirilmesi için inceleme sırasında bacaklarınız özel bir yastıkla desteklenebilir ve size daha iyi bir görüntü için teknisyen tarafından bazı pozisyonlar verilebilir.

8) İncelemeden sonra ne yapmam gerekir ?
  
Filmleriniz ve raporu belirtilen zamanda size  iletilecektir.      

9) Kemik yoğunluğu ölçümü ne sıklıkta yapılmalıdır ?       

Osteoporoz tanısı konulan ve tedavi verilen hastalarda kemik yoğunluğu ölçümü tekrarlama süresi ostaoporozun derecesine ve verilen tedaviye göre değişmekle birlikte menapozdaki yüksek riskli hastalarda 2 yılda bir, düşük riskli hastalarda 5 yılda bir omurga ve kalça kemik yoğunluğu ölçümü yapılmalıdır. Kemik erimesinin şiddetine ve uygulanan tedaviye göre gerçek zaman sizi izleyen doktor tarafından saptanacaktır.

Hepsi ve Daha fazlası için : (0212) 632 10 59